Tấm Cám và nét đẹp của phụ nữ xưa trong chiếc áo đậm bản sắc việc: Áo tứ thân

“ Bống bống bang bang lên ăn cơm vàng cơm bạc nhà ta. Chớ ăn cơm hẩm cháo hoa nhà người “

Có lẽ, ở Việt Nam, hầu như từ trẻ con đến người lớn, ai trong chúng ta đều cảm thấy quen thuộc với câu vè trên. Xuất hiện trong những giờ kể chuyện của thầy cô lúc còn đi học mẫu giáo, trong những quyển truyện cổ bọn trẻ chuyền tay nhau, trong những giờ kể chuyện trước khi ngủ, câu hát quen thuộc của cô Tấm gọi Bống lên ăn cơm của truyện cổ Tấm Cám đứa con nít nào cũng thuộc làu làu. Và, Tấm Cám cũng chính là truyện cổ khắc họa rõ nét vẻ đẹp thuần phong mỹ tục của người phụ nữ Bắc Bộ với áo tứ thân, khăn mỏ quạ, với tép trầu têm hình cánh phượng cùng một bề dày truyền thống lễ nghi cổ kính từ thời các vua chúa thời xưa.

Ngày xửa ngày xưa, có một thiếu nữ tên Tấm, cha mất sớm phải sống cùng mẹ con Cám. Tấm hiền dịu nết na, siêng năng chăm chỉ, còn Cám lười nhác nhưng được mẹ cưng chiều. Một hôm nọ, Tấm và Cám được mẹ sai đi bắt tôm tép, ai bắt được nhiều hơn sẽ được thường một chiếc yếm đào. Trong truyện, cô Tấm được khắc họa dân dã trong trang phục áo tứ thân truyền thống.

Áo tứ thân là nét đặc trưng của văn hóa Bắc Bộ. Hồi xưa phụ nữ ai ai cũng mặc áo tứ thân, họ mặc khi ở nhà, khi đi đồng áng, khi mò cua bắt tép, thậm chí cả đi tiệc tùng, đám quải. Áo tứ thân là loại áo dài tay, thân áo gồm 4 vạt vải ghép lại, dài quá gối cỡ 1 tấc. Hai vạt vải sau may dính vào nhau ở giữa gọi là sống áo, hai vạt trước thả tự do hoặc cột lại với nhau khi làm việc cho gọn gàng. Bên trong, người ta thường mặc với yếm cổ xây rồi khoác thêm áo lá. Mỗi lớp áo đều được khéo léo khoe ra một phần để tạo sự phong phú nhưng kín đáo cho người mặc. Bên ngoài, phụ nữ thắt eo bằng một chiếc thắt lưng lụa, có thể rỗng ruột bên trong gọi là ruột tượng để đựng tiền. Hồi ấy, người ta mặc áo tứ thân với váy dài bên dưới, sau này cách tân thì thay váy bằng quần lĩnh. Giống như Tấm, phụ nữ thôn quê bấy giờ thường chỉ mặc áo vải nâu hoặc vải đen bạc màu, nhuộm từ vỏ cây. Bên trong áo yếm cũng đơn điệu tối màu. Đối với họ yếm màu đào là một món quà vô cùng quý báu bởi chỉ có tiểu thư con nhà giàu, địa chủ hay tầng lớp vua chúa hoàng tộc mới được mặc yếm đào, yếm đỏ có thêu hoa văn. Vải áo ngoài của người nhà giàu cũng may bằng chất liệu sang trọng hơn như the, lụa, tơ tằm hay gấm nhiều màu sắc, màu đỏ đào, xanh lá, da trời, trắng , thắt lưng có khi còn được đính thêm ngọc hoặc đá quý để thể hiện vẻ đẹp và gia thế quyền quý của mình.

Rồi Tấm bị Cám lừa lấy hết cá, không được yếm đào, chỉ còn một chú cá bống nuôi trong giếng sau nhà. Mỗi bữa cơm, Tấm đều dành lại một phần để rải cho Bống. Khi Bống chết, theo lời Bụt, Tấm chôn xương bống ở 4 góc giường. Ngày vua tuyển vợ, vì không có quần áo đẹp để dạ hội, Tấm ngồi khóc. Thương cảm người con gái hiền lành lại bị kẻ ác ức hiếp, Bụt hiện ra giúp đỡ. Từ 4 góc giường, trang phục dạ hội sang trọng hiện ra. Và không lòe loẹt, nổi bật, trong truyện cổ kể rằng, trang phục ấy vẫn là chiếc áo tứ thân truyền thống của dân tộc. Với chất liệu sang trọng hơn, màu sắc nhã nhặn tươi sáng cùng yếm đào, nón quai thau, tóc vấn cao đội khăn mỏ quạ. Cô Tấm đẹp hơn bao giờ hết, không cầu kì hoa mĩ, Tấm đẹp nhẹ nhàng và duyên dáng, chất phát và bình dị, thể hiện thuần phong mỹ tục, đức hạnh đoan trang của phụ nữ Việt Nam.

Rồi Tấm được vua chọn làm hoàng hậu. Mẹ con Cám tức giận nên lập kế hãm hại, bắt nàng trèo cau hái quả cúng giỗ cha. Nhân lúc nàng không để ý, mẹ con Cám đốn ngã cây làm Tấm ngã từ trên cao xuống. Tấm mất, hóa thành chim vàng anh về bên vua. Mẹ con Cám lại lần nữa giết vàng anh và chôn xác. Từ chỗ đó, mọc lên một cây thị, và được một bà cụ hái quả mang về đặt trong nhà. Ngày ngày từ quả thị, Tấm bước ra nấu cơm, dọn dẹp nhà cửa giúp bà cụ và sau bao nhiêu trắc trở, Tấm lại đoàn tụ bên nhà Vua.

Có thể nói, qua câu chuyện cổ tích quen thuộc mà hầu như tuổi thơ ai cũng thuộc làu làu và truyền tai nhau từ thế hệ này sang thế hệ khác, hình ảnh áo tứ thân trở thành hình ảnh đặc trưng cho truyền thống và văn hóa Bắc Bộ. Áo xuất hiện trong truyện cổ, qua các nhân vật lương thiện, cần cù, chịu thương chịu khó và đại diện cho tính cách con người ở một vùng đất nước.

Ngày nay, dù người ta không còn mặc áo tứ thân phổ biến như xưa nữa, nhưng chiếc áo truyền thống này đã theo các câu truyện cổ dân gian, đi sâu vào lòng người, trở thành trang phục mang tính nghệ thuật và ghi lại các giá trị nghệ thuật, giá trị văn hóa trong suốt dòng lịch sử dân tộc.

Please follow and like us:

Leave a Reply