Áo bà ba-Trang phục truyền thống của một miền đất nước qua các chặng đường lịch sử

Chiếc áo bà ba trên dòng sông thăm thẳm, thấp thoáng con xuồng bé nhỏ lướt mong manh. Nón lá đội nghiêng tóc dài tóc dài con nước đổ, Hậu Giang ơi em vẫn đẹp ngàn đời

Trần Thiện Thanh.

Lời bài hát của Chiếc áo bà bà của nhạc sĩ Trần Thiện Thanh với hình ảnh người con gái Nam Bộ trong trang phục truyền thống của quê hương mình, thật nhẹ nhàng, mộc mạc nhưng không kém phần duyên dáng khiến người ta thương nhớ mỗi lần nghĩ về. Có lẽ, hình ảnh chiếc áo ba bà không chỉ đi vào âm nhạc, thơ ca, mà qua năm tháng lịch sử khói lửa của dân tộc, áo bà ba đã đi vào lòng những đứa con Nam Bộ.

Chiếc áo bà ba trên miền sông nước Nam Bộ

Không biết áo bà ba có mặt khi nào, nhưng từ khi còn bé, kỷ niệm tuổi thơ trong tôi là hình ảnh những đứa con nít trong chiếc áo bà ba nâu sòng nhỏ xíu và quần đũi màu đen chạy nhảy khắp làng trên xóm dưới, lấy mo cau làm xe kéo, bắt dế, bán đồ hàng. Mẹ và bà tôi cũng mặc áo bà ba, mẹ hay mặc nâu sòng mang đồ ra chợ bán, lúc về mua cho tụi con nít chúng tôi khi thì mấy gói xôi lá cẩm, khi thì vài cái bánh cam, đối với chúng tôi món quà vặt ấy bấy giờ là món ngon nhất trần đời. Còn bà thì luôn mặc bà ba đen nấu cơm, kho cá, rồi ngồi cặm cụi may lại cho tụi tôi mấy cái áo rách vai, sờn chỉ do chạy nhảy nghịch ngợn suốt ngày.

Áo bà ba trong ký ức tuổi thơ

Tìm hiểu mới biết, nguồn gốc của áo bà ba có từ bao giờ, và xuất xứ từ đâu vẫn còn nhiều quan điểm chưa thống nhất. Nhưng nhiều người đồng tình rằng áo bà ba vốn được may giống áo của người Bà Ba hay mặc từ những năm đầu của thế kỉ XIX. Người Bà Ba vốn là người Mã Lai gốc Hoa, di cư về miền Nam Việt Nam sinh sống trên các rẫy mía. Áo bà lúc đầu cải biến từ chiếc áo này, nhưng thay các nút vải thắt của người Bà Ba bằng các nút bấm, nút từ ngà, từ xương. Thời đó chưa có thuốc nhuộm màu mè, nên đa số người ta may bà ba bằng vải nâu đen, nhuộm từ vỏ cây. Aó may đơn sơ với hai vạt phía trước và phía sau chắp lại với nhau, không có túi, không bâu áo, đính một hàng nút chính giữa. Phía dưới người mặc với quần màu đen lưng thun. Mặc áo bà ba để đi đồng, đi chợ, mặc ở nhà, đi lễ hội và hầu như tất cả những dịp trong năm người miền Nam đều mặc áo bà ba.

Rồi những năm tháng kháng chiến nổ ra trên miền Nam đất nước, người ta lại thấy hình ảnh những cô thiếu nữ 17, 18 trăng tròn, trong chiếc áo bà ba nâu sòng, quấn khăn rằn và đội nón lá quên mình đi bộ đội để giải phóng đất nước. Cũng chiếc áo bà ba đó, thấm đẫm mồ hôi thậm chí là máu đỏ trên đường hành quân đầy bom đạn, cùng tên tuổi các cô đi vào lịch sử. Có lẽ, áo bà ba là chứng nhân rõ nhất bao thăng trầm của lịch sử dân tộc. Thời bấy giờ, áo chủ yếu may từ vải ú, vải một hay vải sơn đầm, chất liệu này nhẹ, lại bền, và mau khô, nên có giá trị sử dụng rất cao. Không chỉ có nữ dân quân, cả phụ nữ và đàn ông, cả người đi làm nông, đi tát cá cũng mặc áo bà bà. Áo bây giờ may thêm hai túi to ở hai bên để đựng mấy thứ lặt vặt như thuốc rê, quẹt diêm, tiền bạc, hay gói xôi cho trẻ nhỏ. Mấy cô mấy chị cẩn thận hơn thì thường gài miệng túi lại bằng kim băng.

Nữ du kích trong trang phục áo bà ba

Sau này, đất nước hòa bình và giải phóng, áo bà ba cũng đổi mới và cách tân diện mạo, hiện đại hơn, mới mẻ hơn nhưng không hề mất đi nét duyên dáng của chiếc áo truyền thống. Vải vóc bấy giờ nhiều màu sắc tươi sáng, chất liệu đa dạng, từ màu trắng, hồng, lam nhạt đến xám tro, từ vải satin, voan, vải gấm đều có đủ. Áo bà ba có chút thay đổi về kiểu dáng. Người ta không còn may áo rộng và hai vạt như xưa nữa, mà áo được may vừa sát với thân người hơn, thậm chí có chít eo, nhấn ngực để tôn lên nét đẹp của cơ thể người phụ nữ. Ông bà cha mẹ ngày thường thì mặc áo nâu sòng, xám tro, lúc đi chơi đi hội thì áo được chọn màu tươi sáng hơn như trắng, hồng nhạt, xanh lam, mạ non. Áo bà ba lại tươi mới và sống động và tràn đầy sinh khí như chưa từng trải qua chiến tranh bão lửa.

Hoa hậu Việt Nam xinh tươi trong trang phục chiếc áo bà ba

Ngày nay, người ta ít mặc áo bà ba hơn xưa bởi sự du nhập của nhiều trang phục thời thượng, từ váy áo đến quần âu. Áo ba bà chỉ còn thấy ở miền quê đồng bằng sông Cửu Long, trên chợ nổi, trong những khu văn hóa ẩm thực, lễ hội quảng bá du lịch Nam Bộ hoặc trong các chương trình ca nhạc đồng quê. Vậy nhưng, có một điều chắc rằng, mỗi khi nhìn ấy chiếc áo quen thuộc ấy, không ít những đứa con miền Nam xa xứ không khỏi khắc khoải hoài niệm về những ngày tháng tuổi thơ, về ngoại, về mẹ, về một góc của quê nhà.

Bài viết liên quan:

Please follow and like us:

Leave a Reply